Ponencia:
Antropología como traducción (inter)cultural
Como introducción les cuento algo sobre mi mismo para poder
entender mejor de dónde viene mi ponencia.
Yo tengo una licenciatura en Traducción e Interpretación
(español-inglés-neerlandés) y después he conseguido una
Licenciatura en Antropología (en la Universidad de Gante en
Bélgica, Europa).
Mucha gente me preguntó por qué después de estudiar idiomas
yo quería estudiar más, y por qué justamente antropología?
No veían el vínculo que es tan obvio para mí.
Yo les respondía : No existen idiomas sin o fuera de
culturas.
Los idiomas tienen culturas como respaldo digamos, - como
mundo en el cual moverse, aunque también se puedan mover
fuera de este mundo propio, - y para traducir de un idioma a
otro hay que tener un cierto conocimiento de las culturas que
están detrás también para poder traducir de forma correcta,
porque sin conocer la cultura inextricablemente vinculada,
no se puede encontrar equivalentes válidos.
Y por eso cuando se traduce entre idiomas se trata de
encontrar equivalentes de palabras, de frases, de ideas,
de conceptos, etc. en este "idioma de destino".
La anropología para mí es la traducción de palabras,
de ideas, de conceptos, de creencias, de costumbres, etc.
del mundo al cual pertenece el antropólogo al mundo al cual
pertenece el lector, el público.
Hoy en día la antropología conste en hacer "trabajo de campo".
Antropología no sólo se puede ejercer, de mi punto de vista,
desde un estudio de libros, porque esto sería una bibliología
en vez de un estudio de antropos (humanos). Yo pienso más bien
que se tiene que encontrar un equilibrio entre un apoyo
teórico, literario y un estudio de campo, porque sigue siendo
una ciencia social, humana, y es una ciencia tán dinámica,
como el "objeto de estudio" es tán dinámico que un día se
escribe algo y al día siguiente, digamos, ya se ha cambiado
el "objeto de estudio" como persona y como actor. Porque
"culturas" (que pretendemos estudiar) son todo salvo estáticas.
Este trabajo de campo, que se sigue llamando "trabajo de
campo", aunque gran parte de mis investigaciones hasta ahora
se han desarrollado en la ciudad y tenían como escena "la
ciudad", nos afecta a los investigadores igual (pero no de la
misma manera) que les afecta a los que vas a "estudiar".
La participación (según el tamaño, la forma y el diseño que
tú quieras) en la vida de "tus sujetos" (y hoy en día la
metodología más popular es la investigación participativa) es,
para mí, inevitable. Yo lo veo necesario en los "buenos"
estudios un intercambio de ideas, de confianza, de palabras,
hasta las entrevistas ya no son, en mi caso, entrevistas en el
sentido estricto, periodístico de la palabra. Más bien son
diálogos entre "la investigadora" y "el/la informante".
Hay interpretaciones directas, hay aclaraciones necesarias,
hay consentimiento, hay malentendidos, etc., pero todo esto
forma parte del diálogo que se construye.
El problema de la "cientificidad" de la antropología y de las
ciencias humanas en general, es que siempre se ha esforzado
para escribir (y luego publicar, porque un antropólogo no
existe hasta que haya publicado) de forma más neutra, de
forma más objetiva, como se dice. Siempre se ha prestado
más atención a la forma que al contenido. Si la metodología
y las referencias estaban bien, ya no importaba mucho el
contenido.
Nunca se ha tomado en cuenta al público que lo lea. ¿Y por
qué lo harían? ¿Acaso no escriben para sí mismo, para ser
recordados, para ser citados por otros colegas antropólogos?
Esto no debería ser el caso. La acción de intercambio entre el
investigador y lo investigado que se exterioriza en forma de
diálogo, es una interculturalidad. Es un entendimiento mutuo
al cual hay que llegar. Hay que tratar de entender a la
cultura que estás investigando, por similar o diferente que
sea. Y luego con escribir tus experiencias hay que pensar para
quién estás escribiendo: para tí mismo (muy egoista), para tu
sujeto de investigación (como retribución), para tus colegas
antropólogos (de modo de informarles) que tal vez nunca van
a llegar a donde tú has llegado, pero quienes quieren conocer
por parte de tus ojos que perciben, de tu lengua que habla
con la gente, de tu mano que escribe. Igual que el testimonio
de un informante, tu interpretación y tu percepción del "objeto
de estudio" es algo personal, algo subjetivo.
Hay que tratar de traducir lo que tú has vivido durante tu
trabajo de campo o tu investigación, a un idioma que tienen
en común tú y tu público, para que pueda leer y entender gente
que tal vez ha ido al mismo lugar, pero que seguramente ha
tenido otras experiencias. Hay que traducir de manera más
fiel posible, que estén de acuerdo también "tus sujetos",
tus informantes. No es evidente ni es sencillo, pero hay que
tener en cuenta que de cada experiencia surgirá otra traducción,
como de cada obra literaria, cada traductora (la mayoría de
los traductores son mujeres, así que me permito el lujo de
generalizar aquí) hará otra versión traducida.
Muchas veces pensamos que entendemos de la misma forma
conceptos internacionales que pretenden ser universales, como
"desarrollo" por ejemplo. Si tú preguntas a mí
qué es desarrollo o lo preguntas a un CEO en los EEUU o a un
campesino del sudeste del Departamente de Oruro, recibirás
tres respuestas diferentes. Si piajas a diferentes países en
diferentes continentes, vas a ver que el concepto de "pobre"
tiene otras interpretaciones también. Pensamos que todos
entendemos, pero no es así, queremos generalizar, pero muchas
veces no tiene ningún valor científico.
En el mundo académico en Bolivia no se llegará nunca a la
descolonización. Se aspira pertenecer a este estatus de
academici occcidentales, pero el gran problema está en el acceso
al conocimiento, porque "conocimiento es poder", como se dice
en el mundo occidental.
Como mucha lectura antropológica no se ha traducido al español,
nunca llegan a leer obras recien publicadas en inglés, en
francés, en alemán, etc, porque no dominan estos idiomas.
Su conocimiento académico está fragmentado y muchos no se dan
cuenta.
Están presos por la arbitrariedad de algunas editoriales y
algunas traductoras. Y hasta que cambie esto, van a ser
sometidos intelectualmente también.
Mi intención no es ofender a los antropólogos bolivianos,
porque hay que saber que entre ellos tengo varios amigos,
pero más bien quiero llamar la atención a las estructuras
vigentes, porque si un autor vende bien, aparte de que tenga
valor o que sea interesante leer, se va a considerar a
traducir sus obras, los motivos son puramente económicos.
De este modo tampoco se va a traducir facilmente a autores
bolivianos a otros idiomas, porque no son conocidos y todavía
no tienen valor económico en el mercado de los libros
(científicos o no). Por esto hay que luchar a nivel
internacional en el mundo academico, para que acepten a los
científicos bolivianos y que les conozcan, porque la
antropología boliviana sí tiene valor! (pero todavía no es
reconocido).
Suerte con esta lucha intelectual.
Attentamente,
Anaïs De Mol
woensdag 30 september 2009
dinsdag 29 september 2009
Lucumpaya
Een mini-paradijs op de Boliviaanse Altiplano
Afgelopen vrijdag (25/09/09) trokken we er met een delegatie
(Jorge, Armando en Henry, studenten Antropologie van de
Universiteit van Oruro, Don Inocencio, een van de Comunarios
van Lucumpaya en ik, die gebombardeerd was tot Coordinadora
del Proyecto Arqueológico) op uit naar de Gemeenschap van
Lucumpaya, gelegen in de Provincie Sebastián Pagador in het
Departement van Oruro.
We hadden om 6u45 afgesproken aan de Zuid-ingang van de
Terminal. Daar namen we de bus tot in Challapata (1,5u rijden),
van daar een taxi naar Huari (20min). Daar had Don Inocencio
afgesproken met Don Clemente die ons met zijn Toyota-minibusje
naar Lucumpaya zou brengen. Hij moest die namiddag immers de
leerkrachten in de gemeenschappen in die streek gaan ophalen,
zoals elke vrijdag.
In Huari, een "provinciehoofdstad" van 5000 inwonders die de
bekende bierbrouwerij huisvest die het gelijknamige bier
produceert (Huari, "Pureza de Origen", en waarvan Inbev recent meerderheidsaandeelhouder is), hadden we eerst een meeting met
de Oficial Mayor, de op een na belangrijkste (administratieve)
persoon van de Gemeente Huari, omdat de burgemeester er niet was.
Armando had al enkele dagen ervoor een proyectprofiel binnen
gebracht en de Oficial Mayor had dat aan zijn Técnico gegeven
ter revisie. Nu wilde Don Inocencio eens de kans grijpen om
in naam van zijn Gemeenschap te pleiten voor dringende actie,
want, behalve dat de Gemeenschap aan de voet ligt van een
prachtige en vruchtbare cañon, is Lucumpaya ook rijk aan
Chullpas. Dat zijn pre-colombiaanse graven waar de doden
gemumificeerd in werden opgeborgen, met nog enkele dingen die
hen moesten helpen op de reis naar het hiernamaals (zoals eten,
een ceramisch kommetje met een lepeltje, soms muziekinstrumenten,
kledij en een matje om op te rusten, voor mannen ook hun
jachtmateriaal zoals slingers en speren en pijlen, voor
belangrijke personen hun scepters en poncho´s, etc.,
afhankelijk van persoon tot persoon).
De Oficial Mayor was laaiend enthousiast, vooral nadat hij de
foto´s had gezien van een vorige reis van de jongens in mei
(waar ik niet bij was, maar Don Inocencio wel).
Hij zei dat hij zeker het proyect zou goedkeuren, wat inhield
dat hij de nodige fondsen zou vrijmaken zodat we verdere
opgravingen konden verrichten.
Ik was als vertegenwoordiger van CEPA voorgesteld, en Jorge en
Armando als consultants bij Factum X (een multifunctioneel
bedrijf dat reeds ervaring heeft in Archeologische
opgravingen).
Met enige vertraging (onze rugzakken lagen in het
toerisme-huisje van Huari en de persoon die de sleutel had
was even brieven gaan brengen naar een andere gemeenschap
een kwartiertje verder, maar de motor was zonder benzine
gevallen, dus drie uur later) vertrokken we dan naar Lucumpaya.
De zanderige weg was tegen 20km per uur berijdbaar, we zijn
slechts 1 keer in het zand vast komen te zitten.
Aangekomen in het dorp Lucumpaya werden we zeer hartelijk
ontvangen door de Corregidor, Don Faustino. (De functie van
Corregidor is door de Spanjaarden ingevoerd en is de hoogste
in een gemeenschap. Hij staat nog boven de Autoridad Originaria,
de Oorspronkelijke Autoriteiten, de Jilaqata en zijn vrouw in
dit geval.)
We vroegen of we die namiddag een vergadering konden houden met
heel het dorp (6 families, 11 volwassenen). Dat was geen
probleem. Tijdens de vergadering stelden we ons voor en deelden
we hun ongeduld en onmacht wat betreft de conservatie van de
chullpas.
Enkele leden van de Gemeenschap, Don Inocencio, Don Francisco
en Doña Lucy, waren reeds naar CEPA gekomen om om hulp te smeken.
Ze beschuldigen de naburige Gemeenschap, Phawa, ervan hun
schatten, begraven samen met de mummies, te roven. De rivaliteit
was sterk en hun reacties hevig toen ik zei dat we ook met
Phawa moesten spreken zodat ze deze keer het proyect niet
zouden boycotten.
Maar ze hebben mijn idee tot verzoening fallikant afgevoerd.
De Comunario Don Cecilio van 73 jaar, die mij onderdak en een
comfortabel bed (en ontbijt en ´s avonds een lekkere soep) had
aangeboden, vertelde mij dat de Grootouders (een van de
benamingen voor Voorouders) 200 jaar geleden vanuit Quillacas
naar deze plek waren gekomen op zoek naar vruchtbaar territorium
en zoet water.
De twee broers hadden ruzie en vestigden zich elk aan een kant
van de rivier Paúma. Uit hun afgezanten zijn de Gemeenschappen
van Phawa en Lucumpaya ontstaan, die op nog geen 100 meter van
elkaar liggen. Als ze elkaar tegenkomen, dan groeten ze elkaar,
zegt Don Cecilio, maar als het over hun Cultureel Patrimonium
gaat, dan maken ze ruzie.
Ze willen hun dorp en hun deel van de cañon (die ze delen met
Phawa, elk aan een kant van de rivier die de cañon in twee snijdt)
uitbouwen tot een toeristische trekplijster. De Chullpas in
combinatie met de natuurpracht, Turismo Comunitario Ecológico.
Ze willen zo graag toerisme en een alternatief inkomen, dat het
aandoenlijk is. Ze hebben totaal geen weet van de consecuenties.
Ik wees hen op enkele zaken die zouden veranderen. Als de
toeristen komen is het gedaan met de rust. En dat is nu net
wat de Comunarios op leeftijd (de gemiddelde leeftijd in
Lucumpaya is +/- 70 jaar) nodig hebben, zo dacht ik.
Toeristen vervuilen ook, en hebben bepaalde eisen. Zo zijn er
6 kraantjes voor gemeenschappelijk gebruik in de straten
verspreid over het dorp en op het marktplein, maar geen enkel
binnen in huis, er zijn dus ook geen douches of wasbekkens
voorhanden, er is geen afwateringssysteem, er zijn geen
toiletten, geen sceptische putten, geen riolering, geen
kookvuren of ijskasten (veel te duur trouwens, zowel in aankoop
als in verbruik) geen vuilnisbakken en vuilophaaldienst,... en
de toeristen zijn niet allemaal even begripvol voor de situatie
waarin jullie leven hier op het platteland, verzekerde ik hen.
Ik heb voorzichtig proberen aanpakken dat ook zij vervuilen
(zo zijn er bosjes met wel dertig recente pampers, liggen de
lege batterijen die ze gebruiken in hun pillampen gewoon overal
verspreid, om nog maar te zwijgen over de plastic zakjes waarvan
er al een geluk niet al te veel tot in Lucumpaya geraken) en
volgende keer ga ik met de Corregidor praten dat hij een container
moet eisen van de Gemeente Huari, die verantwoordelijk is voor
Lucumpaya, en een wekelijkse ophaaldienst. Uiteindelijk is daar
allemaal geld voor, maar Huari wil gewoon niet al te veel
investeren in Lucumpaya, zo blijkt.
Van mijn collega Don Germán, Autoridad Originaria dit jaar in zijn
Comunidad (Gemeenschap) Choquecota en die reeds van in den beginne
voor CEPA werkt en nu vooral bezig is met het beleid van restafval
in 15 verschillende gemeenschappen in het Departement van Oruro,
heb ik geleerd dat in de visie van de Andesvolkeren alles terug
gaat naar de Pachamama, en dat in ruil voor deze gift, de Pachamama
ook schenkt. Hoe moet ik ze duidelijk maken dat afval de laatste
eeuw zo giftig is geworden voor de Pachamama dat wat de Pachamama
teruggeeft niets dan ziektes zal zijn? Moet ik zeker Don Germán
voor om hulp vragen!
Bijna iedereen heeft een huis in Huari en een in Oruro. Of in
een andere gemeenschap en in een andere grote stad.
De meeste van de comunarios hun kinderen wonen in Oruro, La Paz,
Cochabamba of Santa Cruz, dus ze zijn bekend met het stadsleven
en de nutsvoorzieningen daar. Als het trouwens geen oogst- of
zaaitijd is, brengen ze wel veel tijd door in hun andere huizen.
De llamas laten ze gewoon in de corral, "daar worden ze geboren
en sterven ze". Er woont slechts een gezin in de gemeenschap,
met drie kinderen, Samuel, Claudia en Wilson, waarvan de ouders
jonger zijn dan 50 en 1 kleinzoon (Ronaldo) houdt dit schooljaar
zijn grootouders gezelschap, terwijl de rest van zijn familie
in Cochabamba woont (hij vertelde dat het niveau van de school,
derde leerjaar, veel moeilijker is in Lucumpaya dan in Cbba).
Toen ik vroeg of hij het leuk vond om in Lucumpaya te wonen,
keek hij even op van zijn nintendo en zei, alsof ik een veel te
gemakkelijke vraag stelde, "ik ben er aan gewend pues".
Wat nutsvoorzieningen betreft, is Lucumpaya niet echt goed bedeeld.
Sinds tien jaar hebben ze electriciteit, maar de kabels zijn
nog steeds niet doorgetrokken in alle huizen, zo wordt de
vergaderzaal van de Corregidor nog steeds verlicht met 1 kaars
(om te rantsoeneren), hij kan amper lezen wat hij schrijft tijdens
de vergadering (hij moet "acten nemen van de vergadering" en
moet dus quasi de hele tijd bijlichten met zijn pillamp).
Sinds 3 jaar is er stromend water, via de 6 kraantjes, maar
de ingenieurs die dit proyect hebben uitgewerkt hebben alle
archeologische vondsten (heel veel, ze konden mij niet zeggen
hoeveel, maar toch "heel veel" speerpuntjes uit het Lithische
tijdperk) mee naar huis genomen als trofee.
Moe maar ongeduldig om de volgende ochtend (dag 2) er op uit
te trekken in de Cañon, gingen we slapen. Voor mij hadden Don
Cecilio (73) en zijn vrouw Doña Agapita een bed klaargemaakt.
Mijn teamgenoten moesten het stellen met matrassen (van stro
uiteraard, want er is niets anders in het dorp) op de grond,
maar zij waren dat al gewoon. Ik werd echt behandeld als een
princes. Don Cecilio had mij zelfs voorgesteld aan zijn vrouw
als haar toekomstige schoondochter, want ze hebben een ongetrouwde
zoon in La Paz. De ogen van Agapita lichtten even op, maar ik
moest haar teleurstellen.
Ik kon mij de luxe permitteren om tot 7u30 uit te slapen, zij
staan altijd op bij het krieken van de dag, als de haan hen
wakker kraait, om 4u30 a 5u.
Er was geen brood als ontbijt, maar dat hadden we meegebracht
uit Huari. Er was een oven in de gemeenschap, maar die was niet
meer in gebruik, sinds de uitstekende bakker zichzelf de luxe
had veroorloofd om op 76 jarige leeftijd op pensioen te gaan.
Vroeger verkocht hij brood tot in Challapata (een 50tal km verder),
vertelden ze me trots, zo goed was hij.
Onder begeleiding van Don Francisco en Don Inocencio, die ons
later op de dag vervoegde, trokken we de cañon in, op zoek naar
de Chullpas, om te zien wat er nog van over bleef.
Niet veel dus, want de ratten en vizcachas (knaagdieren uit de
Andes die lijken op een combinatie tussen een dwergkonijn en een
eekhoorn) waren al beginnen knagen aan de textiel, die vrijgekomen
was toen de grafschenners de chullpas hadden opengebroken en
overhoopgehaald. Er hadden zich nl maden gehecht aan het
vrijgekomen textiel, en dat is een lekkere brok voor deze
knaagdiertjes.
Van de chullpas die niet zichtbaar zijn van op de grond, of
niet bereikbaar zijn, weten we natuurlijk niet in welke staat ze
zich bevinden. Het trieste is dat de mensen van de gemeenschap
zelf aan het begin van de jaren 80, toen er zich een
verschrikkelijke, aanhoudende droogte voordeed, op zoek zijn
gegaan naar botten (van mummies en dieren) om te verkopen.
Daarvoor meden ze de chullpas, ze raakten ze niet aan, uit
schrik voor een of andere vloek. En inderdaad, heel het dorp
is een keer ziek geworden, en ze beschuldigden er 2 zichtbaar
geworden mummies van en hebben ze opgeblazen met dynamiet.
En toen gingen de ziektes voorbij.
Wat we dus telkens moesten doen, voor we begonnen graven, was
een beetje alcohol sprenkelen op de grond van de begraafplaats,
en zelf ook een sipje nemen van de 96graden straffe jap. Dat
heet "ch´allar" en was bedoeld om de goedkeuring af te smeken van
de voorouders. Don Cecilio zei dat zijn zoon niet zo lang geleden
een graf had opengemaakt en hij had niet op voorhand gech´allat
en hij was ziek geworden. Ik zei hem dat hij zijn handen moest
wassen nadat hij dat had gedaan, alvorens te eten, en dat dat
trouwens voor iedereen gold, maar ik had het natuurlijk weer
verpest met mijn veel te rationele opmerking die ik er weer veel
te snel uitflapte. Ik voegde er dan maar aan toe dat hij zeker
een ch´alla moest doen, dat dat ook wel zou helpen, maar dat
ze toch moesten oppassen, want dat we veel rattenlijkjes
gevonden hadden in de graven en dat daar ziektes op zitten.
Dat kon hij aannemen, want dat wist hij immers, hij had ze zelf
gezien.
Ik was helemaal opgewonden toen ik mee mocht "graven", ik wouw
altijd al archeoloog worden, maar dacht dat de wetenschappelijke
kant van de studie te zwaar zou zijn voor mij, dus ben ik maar
talen gaan studeren (en daarna Antropologie). Armando en Herny
legden het me even uit, en ik was er direct mee weg.
Wat we allemaal niet gevonden hebben! Onze dag was goed!
En ik, als fotografe van dienst, heb die dag wel 420 foto´s
getrokken (ook van de Cañon, want die is prachtig!).
Zondag trokken we er alleen op uit, zonder gids, want we kenden
het al een beetje. We gingen nog op zoek naar meer chullpas,
bewonderden de rotstekeningen in een parallelle cañon, die ook
tot het grondgebied van Lukumpaya behoort, en genoten van de
uitzichten. Het was soms een stevig stukje klimmen, en als we
ergens niet door of over konden, moesten we noodgedwongen op onze
stappen terugkeren.
Maandag keerden we terug met de mini die de leerkrachten kwam
afzetten in de naburige gemeenschappen (de leerkrachten wonen
tijdens de week in de gemeenschappen en tijdens het weekend bij
hun familie, ze worden er extra goed voor betaald).
Tegen half 11 waren we terug in Huari, maar de afspraak met de
Alcalde (burgemeester) moest opgeschoven worden, want om 11u was
het de viering van "La Post Alfabetización Avanza", alle leerlingen
(een 60-tal) werden in eskader-vorm op het dorpsplein gezet.
Enkele leerlingen droegen een gedicht voor, anderen playbackten,
en nog een meisje zong een liedje in het Aymara (terwijl de meesten
van deze streek Quechua´s zijn, maar ze verstaan ook Aymara, want
de talen lijken een beetje op elkaar).
Na nog een aantal preken, konden we dan toch eindelijk een korte
vergadering houden met de Burgemeester, om te melden dat de Técnico
en de Oficial Mayor reeds op de hoogte waren, maar dat we enkel
nog zijn handtekening nodig hadden.
Toen hij mijn blanke snoetje zag, rook hij geld en wilde hij
ineens een samenwerkingsverdrag met CEPA en Factum X, in zijn ogen
twee bedrijven die wel eens in zijn voordeel zouden kunnen spelen.
Ik drukte Armando op het hart dat ik zo maar niet kon beslissen
in de Directeur zijn plaats en dat het niet was omdat ik bleek
ben, dat ik geld van CEPA kan spenderen in proyecten waar alleen
de burgemeester van Huari baat bij heeft.
Armando heeft met de Gemeenteraad gepraat, die ook juist die dag
hun zitting hadden, en waar de Burgemeester niet bij was. Ze hadden
eigenlijk geen tijd, maar toen hij met de foto´s zwaaide waren ze
ineens ook helemaal enthousiast.
Om een lang verhaal kort te maken (we zijn pas om 18u terug naar
Challapata kunnen vertrekken), is de eerste fase van ons proyect
toch goedgekeurd (op dinsdag, een dag later). Als we een Convenio
(overeenkomst) sluiten, zie ik het eerder dat CEPA bijdraagt in
vorming van de gemeenschap van Lucumpaya, want ik kan beter niet
te veel mijn gezicht laten zien in Huari.
Vandaag belde de burgemeester mij, "Hallo, het is hier met ...,
de burgemeester van Lucumpaya, ik zoek Don Faustino, de Corregidor
van Lucumpaya, met wie spreek ik?" "Met Anaïs De Mol van CEPA",
"Ah ja, goed, ok, ciao!". Was hij werkelijk verkeerd verbonden,
of wou hij checken of het wel mijn nr was?
Ik belde naar Armando om te vragen of hij mijn nr had gegeven, want
ik weet dat ik nergens in de officiële documenten vermeld wordt.
Hij zei van niet en dat hij eerder op de dag al met de Burgemeester
had gesproken, dus dat hij niet wist waarom die mij zou bellen.
Vreemd vreemd.
Afgelopen vrijdag (25/09/09) trokken we er met een delegatie
(Jorge, Armando en Henry, studenten Antropologie van de
Universiteit van Oruro, Don Inocencio, een van de Comunarios
van Lucumpaya en ik, die gebombardeerd was tot Coordinadora
del Proyecto Arqueológico) op uit naar de Gemeenschap van
Lucumpaya, gelegen in de Provincie Sebastián Pagador in het
Departement van Oruro.
We hadden om 6u45 afgesproken aan de Zuid-ingang van de
Terminal. Daar namen we de bus tot in Challapata (1,5u rijden),
van daar een taxi naar Huari (20min). Daar had Don Inocencio
afgesproken met Don Clemente die ons met zijn Toyota-minibusje
naar Lucumpaya zou brengen. Hij moest die namiddag immers de
leerkrachten in de gemeenschappen in die streek gaan ophalen,
zoals elke vrijdag.
In Huari, een "provinciehoofdstad" van 5000 inwonders die de
bekende bierbrouwerij huisvest die het gelijknamige bier
produceert (Huari, "Pureza de Origen", en waarvan Inbev recent meerderheidsaandeelhouder is), hadden we eerst een meeting met
de Oficial Mayor, de op een na belangrijkste (administratieve)
persoon van de Gemeente Huari, omdat de burgemeester er niet was.
Armando had al enkele dagen ervoor een proyectprofiel binnen
gebracht en de Oficial Mayor had dat aan zijn Técnico gegeven
ter revisie. Nu wilde Don Inocencio eens de kans grijpen om
in naam van zijn Gemeenschap te pleiten voor dringende actie,
want, behalve dat de Gemeenschap aan de voet ligt van een
prachtige en vruchtbare cañon, is Lucumpaya ook rijk aan
Chullpas. Dat zijn pre-colombiaanse graven waar de doden
gemumificeerd in werden opgeborgen, met nog enkele dingen die
hen moesten helpen op de reis naar het hiernamaals (zoals eten,
een ceramisch kommetje met een lepeltje, soms muziekinstrumenten,
kledij en een matje om op te rusten, voor mannen ook hun
jachtmateriaal zoals slingers en speren en pijlen, voor
belangrijke personen hun scepters en poncho´s, etc.,
afhankelijk van persoon tot persoon).
De Oficial Mayor was laaiend enthousiast, vooral nadat hij de
foto´s had gezien van een vorige reis van de jongens in mei
(waar ik niet bij was, maar Don Inocencio wel).
Hij zei dat hij zeker het proyect zou goedkeuren, wat inhield
dat hij de nodige fondsen zou vrijmaken zodat we verdere
opgravingen konden verrichten.
Ik was als vertegenwoordiger van CEPA voorgesteld, en Jorge en
Armando als consultants bij Factum X (een multifunctioneel
bedrijf dat reeds ervaring heeft in Archeologische
opgravingen).
Met enige vertraging (onze rugzakken lagen in het
toerisme-huisje van Huari en de persoon die de sleutel had
was even brieven gaan brengen naar een andere gemeenschap
een kwartiertje verder, maar de motor was zonder benzine
gevallen, dus drie uur later) vertrokken we dan naar Lucumpaya.
De zanderige weg was tegen 20km per uur berijdbaar, we zijn
slechts 1 keer in het zand vast komen te zitten.
Aangekomen in het dorp Lucumpaya werden we zeer hartelijk
ontvangen door de Corregidor, Don Faustino. (De functie van
Corregidor is door de Spanjaarden ingevoerd en is de hoogste
in een gemeenschap. Hij staat nog boven de Autoridad Originaria,
de Oorspronkelijke Autoriteiten, de Jilaqata en zijn vrouw in
dit geval.)
We vroegen of we die namiddag een vergadering konden houden met
heel het dorp (6 families, 11 volwassenen). Dat was geen
probleem. Tijdens de vergadering stelden we ons voor en deelden
we hun ongeduld en onmacht wat betreft de conservatie van de
chullpas.
Enkele leden van de Gemeenschap, Don Inocencio, Don Francisco
en Doña Lucy, waren reeds naar CEPA gekomen om om hulp te smeken.
Ze beschuldigen de naburige Gemeenschap, Phawa, ervan hun
schatten, begraven samen met de mummies, te roven. De rivaliteit
was sterk en hun reacties hevig toen ik zei dat we ook met
Phawa moesten spreken zodat ze deze keer het proyect niet
zouden boycotten.
Maar ze hebben mijn idee tot verzoening fallikant afgevoerd.
De Comunario Don Cecilio van 73 jaar, die mij onderdak en een
comfortabel bed (en ontbijt en ´s avonds een lekkere soep) had
aangeboden, vertelde mij dat de Grootouders (een van de
benamingen voor Voorouders) 200 jaar geleden vanuit Quillacas
naar deze plek waren gekomen op zoek naar vruchtbaar territorium
en zoet water.
De twee broers hadden ruzie en vestigden zich elk aan een kant
van de rivier Paúma. Uit hun afgezanten zijn de Gemeenschappen
van Phawa en Lucumpaya ontstaan, die op nog geen 100 meter van
elkaar liggen. Als ze elkaar tegenkomen, dan groeten ze elkaar,
zegt Don Cecilio, maar als het over hun Cultureel Patrimonium
gaat, dan maken ze ruzie.
Ze willen hun dorp en hun deel van de cañon (die ze delen met
Phawa, elk aan een kant van de rivier die de cañon in twee snijdt)
uitbouwen tot een toeristische trekplijster. De Chullpas in
combinatie met de natuurpracht, Turismo Comunitario Ecológico.
Ze willen zo graag toerisme en een alternatief inkomen, dat het
aandoenlijk is. Ze hebben totaal geen weet van de consecuenties.
Ik wees hen op enkele zaken die zouden veranderen. Als de
toeristen komen is het gedaan met de rust. En dat is nu net
wat de Comunarios op leeftijd (de gemiddelde leeftijd in
Lucumpaya is +/- 70 jaar) nodig hebben, zo dacht ik.
Toeristen vervuilen ook, en hebben bepaalde eisen. Zo zijn er
6 kraantjes voor gemeenschappelijk gebruik in de straten
verspreid over het dorp en op het marktplein, maar geen enkel
binnen in huis, er zijn dus ook geen douches of wasbekkens
voorhanden, er is geen afwateringssysteem, er zijn geen
toiletten, geen sceptische putten, geen riolering, geen
kookvuren of ijskasten (veel te duur trouwens, zowel in aankoop
als in verbruik) geen vuilnisbakken en vuilophaaldienst,... en
de toeristen zijn niet allemaal even begripvol voor de situatie
waarin jullie leven hier op het platteland, verzekerde ik hen.
Ik heb voorzichtig proberen aanpakken dat ook zij vervuilen
(zo zijn er bosjes met wel dertig recente pampers, liggen de
lege batterijen die ze gebruiken in hun pillampen gewoon overal
verspreid, om nog maar te zwijgen over de plastic zakjes waarvan
er al een geluk niet al te veel tot in Lucumpaya geraken) en
volgende keer ga ik met de Corregidor praten dat hij een container
moet eisen van de Gemeente Huari, die verantwoordelijk is voor
Lucumpaya, en een wekelijkse ophaaldienst. Uiteindelijk is daar
allemaal geld voor, maar Huari wil gewoon niet al te veel
investeren in Lucumpaya, zo blijkt.
Van mijn collega Don Germán, Autoridad Originaria dit jaar in zijn
Comunidad (Gemeenschap) Choquecota en die reeds van in den beginne
voor CEPA werkt en nu vooral bezig is met het beleid van restafval
in 15 verschillende gemeenschappen in het Departement van Oruro,
heb ik geleerd dat in de visie van de Andesvolkeren alles terug
gaat naar de Pachamama, en dat in ruil voor deze gift, de Pachamama
ook schenkt. Hoe moet ik ze duidelijk maken dat afval de laatste
eeuw zo giftig is geworden voor de Pachamama dat wat de Pachamama
teruggeeft niets dan ziektes zal zijn? Moet ik zeker Don Germán
voor om hulp vragen!
Bijna iedereen heeft een huis in Huari en een in Oruro. Of in
een andere gemeenschap en in een andere grote stad.
De meeste van de comunarios hun kinderen wonen in Oruro, La Paz,
Cochabamba of Santa Cruz, dus ze zijn bekend met het stadsleven
en de nutsvoorzieningen daar. Als het trouwens geen oogst- of
zaaitijd is, brengen ze wel veel tijd door in hun andere huizen.
De llamas laten ze gewoon in de corral, "daar worden ze geboren
en sterven ze". Er woont slechts een gezin in de gemeenschap,
met drie kinderen, Samuel, Claudia en Wilson, waarvan de ouders
jonger zijn dan 50 en 1 kleinzoon (Ronaldo) houdt dit schooljaar
zijn grootouders gezelschap, terwijl de rest van zijn familie
in Cochabamba woont (hij vertelde dat het niveau van de school,
derde leerjaar, veel moeilijker is in Lucumpaya dan in Cbba).
Toen ik vroeg of hij het leuk vond om in Lucumpaya te wonen,
keek hij even op van zijn nintendo en zei, alsof ik een veel te
gemakkelijke vraag stelde, "ik ben er aan gewend pues".
Wat nutsvoorzieningen betreft, is Lucumpaya niet echt goed bedeeld.
Sinds tien jaar hebben ze electriciteit, maar de kabels zijn
nog steeds niet doorgetrokken in alle huizen, zo wordt de
vergaderzaal van de Corregidor nog steeds verlicht met 1 kaars
(om te rantsoeneren), hij kan amper lezen wat hij schrijft tijdens
de vergadering (hij moet "acten nemen van de vergadering" en
moet dus quasi de hele tijd bijlichten met zijn pillamp).
Sinds 3 jaar is er stromend water, via de 6 kraantjes, maar
de ingenieurs die dit proyect hebben uitgewerkt hebben alle
archeologische vondsten (heel veel, ze konden mij niet zeggen
hoeveel, maar toch "heel veel" speerpuntjes uit het Lithische
tijdperk) mee naar huis genomen als trofee.
Moe maar ongeduldig om de volgende ochtend (dag 2) er op uit
te trekken in de Cañon, gingen we slapen. Voor mij hadden Don
Cecilio (73) en zijn vrouw Doña Agapita een bed klaargemaakt.
Mijn teamgenoten moesten het stellen met matrassen (van stro
uiteraard, want er is niets anders in het dorp) op de grond,
maar zij waren dat al gewoon. Ik werd echt behandeld als een
princes. Don Cecilio had mij zelfs voorgesteld aan zijn vrouw
als haar toekomstige schoondochter, want ze hebben een ongetrouwde
zoon in La Paz. De ogen van Agapita lichtten even op, maar ik
moest haar teleurstellen.
Ik kon mij de luxe permitteren om tot 7u30 uit te slapen, zij
staan altijd op bij het krieken van de dag, als de haan hen
wakker kraait, om 4u30 a 5u.
Er was geen brood als ontbijt, maar dat hadden we meegebracht
uit Huari. Er was een oven in de gemeenschap, maar die was niet
meer in gebruik, sinds de uitstekende bakker zichzelf de luxe
had veroorloofd om op 76 jarige leeftijd op pensioen te gaan.
Vroeger verkocht hij brood tot in Challapata (een 50tal km verder),
vertelden ze me trots, zo goed was hij.
Onder begeleiding van Don Francisco en Don Inocencio, die ons
later op de dag vervoegde, trokken we de cañon in, op zoek naar
de Chullpas, om te zien wat er nog van over bleef.
Niet veel dus, want de ratten en vizcachas (knaagdieren uit de
Andes die lijken op een combinatie tussen een dwergkonijn en een
eekhoorn) waren al beginnen knagen aan de textiel, die vrijgekomen
was toen de grafschenners de chullpas hadden opengebroken en
overhoopgehaald. Er hadden zich nl maden gehecht aan het
vrijgekomen textiel, en dat is een lekkere brok voor deze
knaagdiertjes.
Van de chullpas die niet zichtbaar zijn van op de grond, of
niet bereikbaar zijn, weten we natuurlijk niet in welke staat ze
zich bevinden. Het trieste is dat de mensen van de gemeenschap
zelf aan het begin van de jaren 80, toen er zich een
verschrikkelijke, aanhoudende droogte voordeed, op zoek zijn
gegaan naar botten (van mummies en dieren) om te verkopen.
Daarvoor meden ze de chullpas, ze raakten ze niet aan, uit
schrik voor een of andere vloek. En inderdaad, heel het dorp
is een keer ziek geworden, en ze beschuldigden er 2 zichtbaar
geworden mummies van en hebben ze opgeblazen met dynamiet.
En toen gingen de ziektes voorbij.
Wat we dus telkens moesten doen, voor we begonnen graven, was
een beetje alcohol sprenkelen op de grond van de begraafplaats,
en zelf ook een sipje nemen van de 96graden straffe jap. Dat
heet "ch´allar" en was bedoeld om de goedkeuring af te smeken van
de voorouders. Don Cecilio zei dat zijn zoon niet zo lang geleden
een graf had opengemaakt en hij had niet op voorhand gech´allat
en hij was ziek geworden. Ik zei hem dat hij zijn handen moest
wassen nadat hij dat had gedaan, alvorens te eten, en dat dat
trouwens voor iedereen gold, maar ik had het natuurlijk weer
verpest met mijn veel te rationele opmerking die ik er weer veel
te snel uitflapte. Ik voegde er dan maar aan toe dat hij zeker
een ch´alla moest doen, dat dat ook wel zou helpen, maar dat
ze toch moesten oppassen, want dat we veel rattenlijkjes
gevonden hadden in de graven en dat daar ziektes op zitten.
Dat kon hij aannemen, want dat wist hij immers, hij had ze zelf
gezien.
Ik was helemaal opgewonden toen ik mee mocht "graven", ik wouw
altijd al archeoloog worden, maar dacht dat de wetenschappelijke
kant van de studie te zwaar zou zijn voor mij, dus ben ik maar
talen gaan studeren (en daarna Antropologie). Armando en Herny
legden het me even uit, en ik was er direct mee weg.
Wat we allemaal niet gevonden hebben! Onze dag was goed!
En ik, als fotografe van dienst, heb die dag wel 420 foto´s
getrokken (ook van de Cañon, want die is prachtig!).
Zondag trokken we er alleen op uit, zonder gids, want we kenden
het al een beetje. We gingen nog op zoek naar meer chullpas,
bewonderden de rotstekeningen in een parallelle cañon, die ook
tot het grondgebied van Lukumpaya behoort, en genoten van de
uitzichten. Het was soms een stevig stukje klimmen, en als we
ergens niet door of over konden, moesten we noodgedwongen op onze
stappen terugkeren.
Maandag keerden we terug met de mini die de leerkrachten kwam
afzetten in de naburige gemeenschappen (de leerkrachten wonen
tijdens de week in de gemeenschappen en tijdens het weekend bij
hun familie, ze worden er extra goed voor betaald).
Tegen half 11 waren we terug in Huari, maar de afspraak met de
Alcalde (burgemeester) moest opgeschoven worden, want om 11u was
het de viering van "La Post Alfabetización Avanza", alle leerlingen
(een 60-tal) werden in eskader-vorm op het dorpsplein gezet.
Enkele leerlingen droegen een gedicht voor, anderen playbackten,
en nog een meisje zong een liedje in het Aymara (terwijl de meesten
van deze streek Quechua´s zijn, maar ze verstaan ook Aymara, want
de talen lijken een beetje op elkaar).
Na nog een aantal preken, konden we dan toch eindelijk een korte
vergadering houden met de Burgemeester, om te melden dat de Técnico
en de Oficial Mayor reeds op de hoogte waren, maar dat we enkel
nog zijn handtekening nodig hadden.
Toen hij mijn blanke snoetje zag, rook hij geld en wilde hij
ineens een samenwerkingsverdrag met CEPA en Factum X, in zijn ogen
twee bedrijven die wel eens in zijn voordeel zouden kunnen spelen.
Ik drukte Armando op het hart dat ik zo maar niet kon beslissen
in de Directeur zijn plaats en dat het niet was omdat ik bleek
ben, dat ik geld van CEPA kan spenderen in proyecten waar alleen
de burgemeester van Huari baat bij heeft.
Armando heeft met de Gemeenteraad gepraat, die ook juist die dag
hun zitting hadden, en waar de Burgemeester niet bij was. Ze hadden
eigenlijk geen tijd, maar toen hij met de foto´s zwaaide waren ze
ineens ook helemaal enthousiast.
Om een lang verhaal kort te maken (we zijn pas om 18u terug naar
Challapata kunnen vertrekken), is de eerste fase van ons proyect
toch goedgekeurd (op dinsdag, een dag later). Als we een Convenio
(overeenkomst) sluiten, zie ik het eerder dat CEPA bijdraagt in
vorming van de gemeenschap van Lucumpaya, want ik kan beter niet
te veel mijn gezicht laten zien in Huari.
Vandaag belde de burgemeester mij, "Hallo, het is hier met ...,
de burgemeester van Lucumpaya, ik zoek Don Faustino, de Corregidor
van Lucumpaya, met wie spreek ik?" "Met Anaïs De Mol van CEPA",
"Ah ja, goed, ok, ciao!". Was hij werkelijk verkeerd verbonden,
of wou hij checken of het wel mijn nr was?
Ik belde naar Armando om te vragen of hij mijn nr had gegeven, want
ik weet dat ik nergens in de officiële documenten vermeld wordt.
Hij zei van niet en dat hij eerder op de dag al met de Burgemeester
had gesproken, dus dat hij niet wist waarom die mij zou bellen.
Vreemd vreemd.
donderdag 24 september 2009
Op TeeVee
Het doet raar om jezelf op TV te zien, ik ben er niet aan
gewend, laat ik het zo zeggen.
De afgelopen weken was ik reeds verschillende keren
geïnterviewd door regionale en nationale Radio- en TV zenders
(en zelfs internationale: een radiozender uit Chili heeft me
gebeld, maar ik was er net even niet).
Enkele weken geleden hield CEPA een persconferentie om een
wedstrijd bekend te maken: fotografie, graffiti en kortfilmpjes,
met als thema "Water is leven" in het kader van de klimaatcam-
pagne Octubre Azul (Blauwe Oktober, zie Rebekka bij FS).
Als je iets bekend wil maken aan de pers hier in Oruro, of je
wil dat de pers ergens weet van krijgt, is het hier de
gewoonte om zelf naar de pers te stappen of ze te gaan zoeken
en uit te nodigen.
Dus op een zonnige (het is hier bijna altijd zonnig, maar toch
even benadrukken :-)) woensdagochtend eind augustus, trokken we
met onze uitnodigingen voor de persconferentie, die amper een
half uur later zou plaatsvinden, naar het kantoor van de
Communicatiedienst van de Prefectura, waar de journalisten in
de voormiddag gewoonlijk eens langs lopen, en stapten we ook
op de journalisten af die elke weekdag tussen 10 en 12 op het
centrale plein voor de Prefectura verzamelen.
Ik in (min of meer) traditionele klederdracht, trok wel veel
aandacht, dus vlogen onmiddelijk alle aanwezige journalisten
met hun camera´s en dictafoontjes op mij af om mij te
interviewen. Voor sommigen was het al de tweede keer, maar dat
leek hen niet te deren. Doordat ik een beetje overweldigd was,
heb ik niet aan iedereen kunnen vragen van welke zender ze
waren.
De persconferentie ging beginnen, dus moesten we ons haasten
naar het gebouw van de Defensor del Pueblo (een soort
ombudsdienst ter verdediging van het Volk). Het is
gebruikelijk dat een persconferentie, hier in Oruro, in twee
delen plaats vindt (waarbij het tweede deel de identieke
herhaling van het eerste dient te zijn).
Nu ook tijdens de pauze en erna werd ik bestormd door
verschillende journalisten die de kans nog niet hadden
gekregen om mij te interviewen, of die nog wat bijkomende
vragen wilden stellen. Ik zou zelfs durven zeggen dat ik als
persoon veel meer aandacht kreeg dan de eigenlijke
persconferentie waarvoor we gekomen waren.
De vragen die ze me stelden waren er eigenlijk maar twee, met
varianten en uitbreidingen rond die twee vragen: "Vind je het
leuk om je zo te kleden?" en "Wat brengt je hier?".
Niet echt moeilijk om daarop te antwoorden, en niet mogelijk
om er dieper op in te gaan, want ze lieten me niet echt
uitspreken.
Vorige week hadden we een vergadering op CEPA, die de hele dag
zou duren, maar aan het begin van de vergadering zei de
directeur, Gilberto Pauwels, dat we het tweede deel zouden
moeten opschorten want dat we (meer bepaald de Milieueenheid)
waren uitgenodigd door Canal 13, (Het Universitaire Kanaal)
om in de namiddag deel te nemen aan de opnames voor een
TV-programma: DiáloGos.
Vorige week waren dan enkele collega´s gegaan van de Eenheid
voor Milieugerechtigheid en deze week was het aan ons, de
Cultuureenheid.
Dinsdag om 17u moesten we paraat staan in de opnamestudio van
het Canal Universitario in een van de gebouwen van
Communicatiewetenschappen: Sociale Communicatie. Maar het bleek
nog lang niet aan ons te zijn toen we aankwamen. Eerst moesten
de opnamen nog gebeuren van een interview met een pater die
kwam vertellen over de religieuze betekenis van het Karnaval,
naar aanleiding van de stoet van de scholieren, eind september
(eind oktober is die van de universiteits- en hogeschool-
studenten).
Tijdens het wachten hadden we het over dopen en toen ik zei
dat ik niet gedoopt was, maakte een van mijn collega´s snel
een kruistekentje. Ik verdedigde me met het argument dat mijn
ouders me altijd verteld hebben dat als ik wilde gedoopt
worden, de keuze me vrij stond, en ook voor welke godsdienst.
Maar dat was blijkbaar een onbegrijpelijke uitleg. Ik ben al
verschillende keren, door redelijk onbekenden telkens,
aangesproken met de vraag of ik geen meter wil zijn van (een
van) hun kinderen. Ik moest telkens denken aan Veerle die een
jaar geleden via BD vrijwilligerswerk heeft gedaan in
Llallagua.
De vraag begint wonderbaarlijk genoeg telkens op dezelfde
manier: "Ik heb een zoon/dochter die nog niet gedoopt is..."
en dan weet ik al hoe laat het is.
Ik heb telkens geweigerd, om verschillende redenen, maar nu
blijkt dat ik gewoonweg geen meter MAG zijn want ik heb zelf
geen doopcertificaat. (Of dat hebben ze mij toch wijsgemaakt).
Heb ik nu ook een officiële reden gevonden?
Marcelo, ons afdelingshoofd, verdeelde de onderwerpen waarover
we het zouden hebben.
Ik was behoorlijk zenuwachtig voor de opnames.
Don Germán, Marco en Marcelo werden voorgesteld en dan ik
als "special guest", de Bélgica...
De journalist die ons interviewde, prof Radio, was niet echt
goed voorbereid, laten we zeggen. Hij kende CEPA enkel van
naam en van de collega´s van de andere eenheid die vorige week
waren langsgekomen voor interviews in het zelfde programma.
Hij had geen vragen voorbereid en liet het dus een beetje
aan ons over.
Eerst schetste Marcelo een algemeen beeld van de Cultuureenheid
van CEPA en vroeg de journalist waar ik het idee had gehaald
om me zo te kleden (zeer originele vraag). Ook vroeg hij of ik
al eerder in Bolivia was geweest (zeer doordachte vraag) en
wat ik juist deed bij CEPA. Tijdens de eerste pauze (de show
werd in drie delen uitgezonden) zei de interviewer: "He, maar
eigenlijk is het wel interessant wat CEPA doet!", waarop wij
antwoordden: "Maar ja natuurlijk!".
Verder, volgens de taakverdeling, had ik moeten spreken over
interculturaliteit en de visie van de Noord-Zuidwerking van
CEPA (en BD), maar hij bleef maar alle vragen stellen aan
Marcelo. Op het einde heb ik wel nog enkele "wijze"
commentaren gegeven, maar ook die bleven beperkt wegens de
zendtijd.
Een dag later, gisteravond, werd de show uitgezonden. Tijdens
de show kreeg ik verschillende telefoontjes en smsjes van
vrienden om te zeggen dat ik er goed uitzag en dat het zo in-
teressant was...
Ik ben blij dat CEPA ook via deze weg aan wat naambekendheid
kan winnen.
Op naar de Nationale Zendtijd! ;-)
Mijn huisgenoten vonden het vooral grappig om mij op TV te
zien, mijn "gastfamilie" noemde mij al een TV-ster... maar ik
heb mijn best gedaan om dat te ontkennen!
gewend, laat ik het zo zeggen.
De afgelopen weken was ik reeds verschillende keren
geïnterviewd door regionale en nationale Radio- en TV zenders
(en zelfs internationale: een radiozender uit Chili heeft me
gebeld, maar ik was er net even niet).
Enkele weken geleden hield CEPA een persconferentie om een
wedstrijd bekend te maken: fotografie, graffiti en kortfilmpjes,
met als thema "Water is leven" in het kader van de klimaatcam-
pagne Octubre Azul (Blauwe Oktober, zie Rebekka bij FS).
Als je iets bekend wil maken aan de pers hier in Oruro, of je
wil dat de pers ergens weet van krijgt, is het hier de
gewoonte om zelf naar de pers te stappen of ze te gaan zoeken
en uit te nodigen.
Dus op een zonnige (het is hier bijna altijd zonnig, maar toch
even benadrukken :-)) woensdagochtend eind augustus, trokken we
met onze uitnodigingen voor de persconferentie, die amper een
half uur later zou plaatsvinden, naar het kantoor van de
Communicatiedienst van de Prefectura, waar de journalisten in
de voormiddag gewoonlijk eens langs lopen, en stapten we ook
op de journalisten af die elke weekdag tussen 10 en 12 op het
centrale plein voor de Prefectura verzamelen.
Ik in (min of meer) traditionele klederdracht, trok wel veel
aandacht, dus vlogen onmiddelijk alle aanwezige journalisten
met hun camera´s en dictafoontjes op mij af om mij te
interviewen. Voor sommigen was het al de tweede keer, maar dat
leek hen niet te deren. Doordat ik een beetje overweldigd was,
heb ik niet aan iedereen kunnen vragen van welke zender ze
waren.
De persconferentie ging beginnen, dus moesten we ons haasten
naar het gebouw van de Defensor del Pueblo (een soort
ombudsdienst ter verdediging van het Volk). Het is
gebruikelijk dat een persconferentie, hier in Oruro, in twee
delen plaats vindt (waarbij het tweede deel de identieke
herhaling van het eerste dient te zijn).
Nu ook tijdens de pauze en erna werd ik bestormd door
verschillende journalisten die de kans nog niet hadden
gekregen om mij te interviewen, of die nog wat bijkomende
vragen wilden stellen. Ik zou zelfs durven zeggen dat ik als
persoon veel meer aandacht kreeg dan de eigenlijke
persconferentie waarvoor we gekomen waren.
De vragen die ze me stelden waren er eigenlijk maar twee, met
varianten en uitbreidingen rond die twee vragen: "Vind je het
leuk om je zo te kleden?" en "Wat brengt je hier?".
Niet echt moeilijk om daarop te antwoorden, en niet mogelijk
om er dieper op in te gaan, want ze lieten me niet echt
uitspreken.
Vorige week hadden we een vergadering op CEPA, die de hele dag
zou duren, maar aan het begin van de vergadering zei de
directeur, Gilberto Pauwels, dat we het tweede deel zouden
moeten opschorten want dat we (meer bepaald de Milieueenheid)
waren uitgenodigd door Canal 13, (Het Universitaire Kanaal)
om in de namiddag deel te nemen aan de opnames voor een
TV-programma: DiáloGos.
Vorige week waren dan enkele collega´s gegaan van de Eenheid
voor Milieugerechtigheid en deze week was het aan ons, de
Cultuureenheid.
Dinsdag om 17u moesten we paraat staan in de opnamestudio van
het Canal Universitario in een van de gebouwen van
Communicatiewetenschappen: Sociale Communicatie. Maar het bleek
nog lang niet aan ons te zijn toen we aankwamen. Eerst moesten
de opnamen nog gebeuren van een interview met een pater die
kwam vertellen over de religieuze betekenis van het Karnaval,
naar aanleiding van de stoet van de scholieren, eind september
(eind oktober is die van de universiteits- en hogeschool-
studenten).
Tijdens het wachten hadden we het over dopen en toen ik zei
dat ik niet gedoopt was, maakte een van mijn collega´s snel
een kruistekentje. Ik verdedigde me met het argument dat mijn
ouders me altijd verteld hebben dat als ik wilde gedoopt
worden, de keuze me vrij stond, en ook voor welke godsdienst.
Maar dat was blijkbaar een onbegrijpelijke uitleg. Ik ben al
verschillende keren, door redelijk onbekenden telkens,
aangesproken met de vraag of ik geen meter wil zijn van (een
van) hun kinderen. Ik moest telkens denken aan Veerle die een
jaar geleden via BD vrijwilligerswerk heeft gedaan in
Llallagua.
De vraag begint wonderbaarlijk genoeg telkens op dezelfde
manier: "Ik heb een zoon/dochter die nog niet gedoopt is..."
en dan weet ik al hoe laat het is.
Ik heb telkens geweigerd, om verschillende redenen, maar nu
blijkt dat ik gewoonweg geen meter MAG zijn want ik heb zelf
geen doopcertificaat. (Of dat hebben ze mij toch wijsgemaakt).
Heb ik nu ook een officiële reden gevonden?
Marcelo, ons afdelingshoofd, verdeelde de onderwerpen waarover
we het zouden hebben.
Ik was behoorlijk zenuwachtig voor de opnames.
Don Germán, Marco en Marcelo werden voorgesteld en dan ik
als "special guest", de Bélgica...
De journalist die ons interviewde, prof Radio, was niet echt
goed voorbereid, laten we zeggen. Hij kende CEPA enkel van
naam en van de collega´s van de andere eenheid die vorige week
waren langsgekomen voor interviews in het zelfde programma.
Hij had geen vragen voorbereid en liet het dus een beetje
aan ons over.
Eerst schetste Marcelo een algemeen beeld van de Cultuureenheid
van CEPA en vroeg de journalist waar ik het idee had gehaald
om me zo te kleden (zeer originele vraag). Ook vroeg hij of ik
al eerder in Bolivia was geweest (zeer doordachte vraag) en
wat ik juist deed bij CEPA. Tijdens de eerste pauze (de show
werd in drie delen uitgezonden) zei de interviewer: "He, maar
eigenlijk is het wel interessant wat CEPA doet!", waarop wij
antwoordden: "Maar ja natuurlijk!".
Verder, volgens de taakverdeling, had ik moeten spreken over
interculturaliteit en de visie van de Noord-Zuidwerking van
CEPA (en BD), maar hij bleef maar alle vragen stellen aan
Marcelo. Op het einde heb ik wel nog enkele "wijze"
commentaren gegeven, maar ook die bleven beperkt wegens de
zendtijd.
Een dag later, gisteravond, werd de show uitgezonden. Tijdens
de show kreeg ik verschillende telefoontjes en smsjes van
vrienden om te zeggen dat ik er goed uitzag en dat het zo in-
teressant was...
Ik ben blij dat CEPA ook via deze weg aan wat naambekendheid
kan winnen.
Op naar de Nationale Zendtijd! ;-)
Mijn huisgenoten vonden het vooral grappig om mij op TV te
zien, mijn "gastfamilie" noemde mij al een TV-ster... maar ik
heb mijn best gedaan om dat te ontkennen!
Abonneren op:
Posts (Atom)