Cuentos Andinos 1

Andijnse verhalen:

Vertaald uit Cuentos Andinos de Montaña - 2002
(Copyright: Anaïs De Mol)

Introductie:
De Andijnse mens ziet de bergen als godheden, als vaders van
de gemeenschappen, als een plaats waar de beschermheren,
de voorouders, de geesten van de mensen die vroeger bestonden
de producten en oogsten van hun volk voortduren bewaken (Apus).
Daarom leest de Andijnse mens in de bergen wat er gebeurt en
begrijpt hen als zeer belangrijke natuurlijke aanwijzingen,
die de levenskwaliteit verhogen, om te weten of er een goede
oogst op komst is of niet.

Dit verhaal komt uit een verhalenbundel, opgetekend nadat
kinderen van verschillende leeftijden ze vertelden, zoals ze
aan hen verteld zijn door hun grootouders en ouders, vandaar
het mondelinge karakter dat benadrukt wordt.

Onze bergen (Aymara)
Men vertelt dat de bergen en bergketens vroeger spraken van
hun domeinen, van hunne majesteiten en van hun rijkdommen.
Thunupa is een jonge kerel, beladen met rijkdom. Hij is
sympathiek, majesteitelijk, intelligent, van een goede grootte
en, vanzelfsprekend, galant.

Op een dag liet de vaak hem in een diepe slaap vallen. Het is
te zeggen, hij viel in slaap zonder wakker te worden tot de
volgende dag. Nadat de zon reeds op was, werd hij wakker en
zei: "Ai ai, wat een vaak, ai, wat een honger."
Nadat hij zich een beetje hersteld had, zocht hij iets om te
eten. Hij vond enkel een paar achakanas (wilde bessen), bracht
ze naar zijn mond, beet er in en viel opnieuw in slaap.

Die nacht viel er een intense regenbui in de hele regio van
zijn rijk, het regenwater liet bijna de hele gemeenschap
overstromen. Toen hij wakker werd, zag Thunupa dat zijn
omgeving vol water stond. Hij werd woedend, sprak het water
verwijtend toe: "Ga meer naar ginder, naar de zuidkant van
deze plek, naar de pampas vol zout!"
Dit gezegd zijnde, verzamelde al het water zich en vloeide
naar de aangewezen plek, om zich daarna om te vormen in zout,
vandaag de dag gekend als zoutvlakte van Uyuni
(Salar de Uyuni).

Thunupa bezat bovennatuurlijke krachten en het was gekend dat
hij een verschikkelijk veeleisend leider was.

Later doorwaadde hij overstroomde plaatsen en vond er zilver
en goud en nog andere kostbare metalen die hij leuk vond.
Hij genoot ervan om te wandelen in de gebieden die door de
regen waren aangedaan.

Een tijdje later riep hij alle dieren van zijn domeinen
bijeen, want hij kende de namen van elkeen, zowel van degenen
die vier poten hebben als van degenen die vliegen, waarvan
we er enkele zullen noemen: Quwi (konijn), Tuju (mol),
Juk'ucha (muis), Huari (vicuña), Atoq (vos), Añathuya
(stinkdier), Urpi (duif), Alqhamari (raaf), Qusqu (uil),
P'isaqa (patrijs), Kullku (tortelduif), Paka (adelaar),
Mamani (havik) en Kunturi (condor).
Al deze dieren werden door Thunupa bijeengeroepen voor een
vergadering of hoorzitting om precieze instructies te krijgen
zodat ze aan hun mandaat of missie konden voldoen. Beetje bij
beetje kwamen de opgeroepen dieren aan, naargelang hun
lichamelijke mogelijkheden. Ondertussen bereidde Thunupa een
banketmaaltijd voor om zijn genodigden te ontvangen en hen een
plezier te doen. Nog nooit had hij ze op deze manier
ontvangen en op deze gelegenheid wilde hij hen raadplegen
over een mogelijke oplossing voor zijn eenzaamheid.

Doordat Thunupa over bovennatuurlijke krachten beschikte,
kon hij andere kleinere bergen bevelen geven en kon hij
bescherming bieden tegen invasies van plagen en
oorlogsbedreigingen, enz.
Na een lange wachttijd kwamen de eerste dieren op de
vergaderplek aan. Als eerste arriveerden : de vicuña, de vos
en de struisvogel, want zij waren de snelsten. De rest kwam
later, vermoeid en uitgeput. De dieren met vleugels kwamen
bijna allemaal tegelijk aan, maar de patrijs kwam een beetje
later, want zij vliegt in etappen, oftewel beetje bij beetje.
Toen de condor aankwam, werd hij door iedereen met een applaus
ontvangen, behalve door het konijn, want die is namelijk altijd
zijn slachtoffer.
Toen alle genodigden eindelijk aanwezig waren, gaf Thunupa
de aanwezigheidslijst door waarop ze hun naam moesten
invullen en iedereen was aanwezig, behalve de mier, de
tarantulas, de spinnen, de kikkers, de hagedissen, de vliegen
en anderen. Want zij hebben niet veel in de pap te brokken
bij belangrijke beslissingen, noch voeren zij belangrijke
missies uit.

Uiteindelijk kon de vergadering of hoorzitting onder leiding
van de grootmeester Thunupa beginnen.

Thunupa keek hen allen met veel genoegen en waardering aan en
zei: "Mijn geëerde vrienden, wees welkom in deze grote
vergaderplaats die speciaal gebouwd werd met grote stenen,
heidestruiken (t'olas), doornen, cactussen en van alle soorten
onkruid. Ik hoop dat jullie vele goede zaken overhouden aan
jullie verblijf hier. Ik vraag jullie allemaal om hier
verenigd te zijn in begrip en samenwerking. Vrede zij met
jullie, zonder vijandigheden, om onbegrijpelijkheden te
overkomen die haat veroorzaken, en ruzies, en wraak, en zelfs
gewelddadigheden ingegeven door de slechtheid. Deze
georganiseerde vergadering is heel belangrijk. Jullie hadden
er geen weet van waar jullie waren, of wie jullie bescherming
en onderdak bood, of onder welke koning of regering jullie
leefden, evenals jullie niet wisten wie jullie de zon bracht,
de regens, de lucht, de gepaste voeding om te overleven, zodat
jullie zich konden bewegen op de aarde. Alle soorten voordelen
vallen jullie ten deel, bevinden zich binnen jullie bereik
en niemand van jullie heeft enige reden om te klagen want
allen hebben de hulp van de natuur ontvangen en haar moeten
jullie dankbaar zijn voor het leven dat ze jullie schonk en
voor dit alles....

Luister goed. Voor dit alles (schreeuwde hij) moeten wij ons
niet gedragen in dit leven als schaamtelozen, als onhoffelijken
en respectlozen, als vagebonden, luieriken, beschuldigers en
vechtersbazen, uitstellers, leugenaars en dieven... Hebben
jullie dat gehoord?" schreeuwde hij.

Allen bogen zij vernederd het hoofd.

Dit gezegd zijnde, hernam hij het woord: "Mijn lieve vriendjes,
ik zal jullie niet langer terecht wijzen, maar jullie moeten
nadenken over wat ik zonet in mijn toespraak gezegd heb.
Bovendien smeek ik dat niemand zich beledigd voelt, noch boos
achter blijft. Het is nodig om goede gewoonten in ons dagelijks
leven in te planten, ik smeek het jullie, omdat jullie
allemaal in harmonie en rust moeten leven met elkaar."

Na deze magistrale redevoering, keek Thunupa hen allen fel
in de ogen en herinnerde hij zich zijn eenzaamheid. Hij had
geen troost om de tijd van zijn leven te verdrijven en zag
dat het noodzakelijk was om een levenspartner te hebben want
zijn leven was niet perfect en hij verveelde zich en hij vond
geen oplossing voor deze diepe wens.

Na diep nagedacht te hebben, zei hij het volgende: "Vergeef
mij mijn woorden. Bij deze gelegenheid heb ik jullie harten
misschien gekwetst, maar denk er eens goed over na en neem
in gedachten dat ik dit jullie verschuldigd ben en ik wil dat
jullie goed naar mij luisteren. Ik bevind mij verzonken in een
diepe eenzaamheid. Ik ben alleen... ik ben alleen..." En hij
begon bittere tranen te wenen.
"Broeders", zei hij, "ik heb een levensgezellin nodig, zoals
iedereen van jullie hier een levensgezel heeft. Ik wil ook
iemand aan mijn zij hebben, iemand die mijn eenzaamheid doet
verdwijnen als sneeuw voor de zon. Daarvoor heb ik jullie
medewerking nodig omdat jullie de enigen zijn die mij kunnen
helpen. Daarom geef ik jullie een mandaat en krijgen jullie
de opdracht om te gaan uitpluizen en te gaan vragen, ginder,
in Jach'a Quta (Poopó-meer) want in het midden van die regio
woont een cholita (indiaanse) met een pollera (bolrok).
Haar naam is Panza (buikje). Heel mooi en sympathiek, maar
omdat ze in het midden van het meer woont, is het voor mij
moeilijk om daar te geraken.
Daarom vraag ik jullie om als commissie te gaan, deze
commissie zal gevormd worden door mijn vriendjes de
hoogvliegers", zei Thunupa.

De commissie werd samengesteld met de Condor, de Adelaar,
de havik en de uil als leden. De ambassade vloog naar de
raadpleging zoals opgedragen door de Heer Thunupa. Zij hadden
de opdracht gekregen om informatie te verspreiden over al
zijn domeinen, over alle kwaliteiten die waren samengebracht
in de grote baas en de uitstekende manier waarop hij regeert.
Om met alles wat hem is toevertrouwd, waarvoor hij zorg moet
dragen, de mooie vrouw Panza die in het midden van het meer
woont, te overtuigen.

Zij bezat ook vele dankbare kwaliteiten. De rijkdommen die
zich in het Poopó-meer bevinden is een reden waarom Thunupa
zijn oog heeft laten vallen op de mooie Panza zodat zij zijn
levensgezellin zou worden en zijn gepaste hulp voor de rest
van zijn leven. Ook zij leeft haar leven in eenzaamheid.
Zoals elk levend wezen moet ze een koppel vormen en niet in
eenzaamheid leven, want dat is niet natuurlijk.

De commissie, uitgekozen door de hoogste leider, kwam aan in
het rijk van de cholita van Jach'a Quta, haar alle eer en
onderdanigheid betonend die haar toekomen. De koningin van
het meer van haar kant was zeer verbaasd om een commissie
van zo'n hoog niveau te zien die aankwam op haar domeinen en
te mogen ontvangen zonder dat de reden van het bezoek en de
afkomst bekend waren.

Het koninkrijk Jach'a Quta bereidde een goddelijke ontvangst
voor voor de delegatie die voor de eerste keer naar deze
sector kwam. In haar domeinen leefden er vissen en vogels.
Eenmaal de vergadering met de bezoekers geïnstalleerd was,
kon het gesprek beginnen. "In eerste instantie vraagt het
koninkrijk dat jullie de reden voor jullie bezoek ophelderen."

De baas van de delegatie, de condor, nam als eerste het woord
en zei: "Hare Majesteit, u verdient veel respect en
bewondering van onzen 't wege. Wij zijn de dagers van een
speciale boodschap. Protocolaire groeten van onze grote baas
en majesteitelijke Thunupa die ten zuiden van uw domeinen
woont, oh mooie koningin! Onze meester bezit grote domeinen,
wordt ten zeerste gerespecteerd door iedereen die hem omringt.
Concreter, mijne majesteit Thunupa is een sympathieke
jongeling, van een goede grootte en vriendelijk tegen iedereen,
maar hij leeft in eenzaamheid. Hiermee wil ik zeggen dat hij
vrijgezel is en een gezellin nodig heeft die tot op zekere
hoogte zijn eenzaamheid helpt te boven te komen. Hij zou
willen weten of deze mooie verschijning, de koningin van
Jach'a Quta, met hem in het huwelijk zou willen treden.
Hij heeft u gekozen omwille van uw grote lieftalligheid en uw
grote kwaliteiten om koningin te kunnen zijn van mijne
majesteit. Dat is de grote missie die hij ons heeft gegeven,
u om uw hand vragen. En als u toestemt, zal mijn meester
zeer gelukkig zijn en een feest geven zo groot als er nooit
een geweest is."

De koningin van het meer luisterde aandachtig naar de naar
voor gebrachte expressies door de chef van de delegatie die
de condor was en na een tijdje na te denken, kwamen er enkele
ogenblikken waarin zij zich verblijdde. Maar er waren ook
redenen waarom ze verdrietig werd, want moest ze het voorstel
aanvaarden, dan zou ze al haar domeinen moeten achterlaten.
Zo zouden de vissen en de vogels achterblijven zonder
koningin.
Ze dacht aan wat ze zonder haar zouden doen, want ze
herinnerde zich dat al de dieren onder haar bescherming en
heerschappij stonden.

Zij dacht: "Als ik trouw, dan worden alle dieren wezen.
Wie zal hen dan beschermen tegen de windstoten van het leven?"
De koningin, nog steeds onbeslist, zei het volgende: "Mijn
geëerde ambassadeurs van Zijne Majesteit Thunupa. Wees de
dragers van mijn groeten aan uw meester en laat hem weten
dat uw ontvangst hier fantastisch was. Mijn antwoord is het
volgende: Nadat ik diep heb nagedacht over de vraag die hier
aan mijn domeinen en aan hun koningin van het meer is gesteld,
zal ik mijn voornaamste dieren die hier in het meer wonen
bijeenroepen om een beslissing te nemen over mijn toekomst.
Want als ik trouw met uwe majesteit, worden mijn
beschermelingen wees. Hen verlaten is ongemak scheppen in de
organisatie van hun leven. Ik vraag uitstel zonder datum tot
ik een oplossing heb gevonden en hen die mij omringen heb
geraadpleegd. En verontschuldig mij voor mijn niet zo positief
antwoord. Ik zal snel een oplossing voorzien."

De vos, sluw als hij is, zei het volgende: "Alstublieft mijn
prachtige lieflijke koningin, ik weet dat je het aanbod van
mijne majesteit niet gaat afslaan. In naam van zijn liefde,
aanvaardt reeds ons voorstel. Uwe koningin zal trouwens groot
zijn in de volheid van de aarde, voor ons zal u een lieve
moeder zijn, een geheiligde koningin. Wij zullen voor de rest
van uw leven uw onderdanen en dienaars zijn. Tijdens onze
zitting zijn we ermee akkoord gegaan naar u te gaan en hier
zijn we dan, met het blijde nieuws om uw toestemming te bekomen,
om zo te kunnen terugkeren met een positief antwoord."

De vos wist met deze woorden de koningin te ontroeren, maar
haar sereniteit was onverstoorbaar en daardoor hield ze zich
aan haar vorige beslissing: haar beschermelingen bijeenroepen
en hun raad vragen omdat ze bang was dat alle bewoners van
het meer achtergelaten zouden worden.

De commissie vertrok zonder te hebben bekomen wat hunne
majesteit hen had opgedrag en had een lange weg af te leggen.
Ze stegen hoog op in de lucht voor hun terugkeer.

Later keek de koningin naar de kristalheldere wateren van
het meer. Ze zag hoe de golven met de vogels speelden en zag
in hen een teken van vreugde en gejubel omdat ze het voorstel
van de koning die aan de andere kant woont niet had aanvaard.
Hij was uiteindelijk een complete vreemdeling, van wie ze
enkel weet had via de referenties van de commissie. Haar
beslissing was nog hangende, elk ogenblik kon ze haar laatste
woord geven van aanvaarding of verwerping van het verzoek.

De commissie keerde terug van de lange reis en arriveerde
voor zijne majesteit om hem nieuws te brengen waarnaar de
koning zo verlangde. De condor nam als eerste het woord.
Hij informeerde hem over het ontvangst en de eer die betuigd
was aan de ambassade van Thunupa. Toen hij dat hoorde, was
de koning zeer tevreden en bedankte de koningin van het meer
voor de manier waarop ze zich gedragen had.
Het tweede deel van het nieuws, wat het belangrijkste was
voor de koning, was redelijk adembenemend, want dat was niet
positief. Nadat hij dat nieuws vernomen had, begon hij bijna
te huilen omdat zijn huwelijksaanzoek niet aanvaard was en
hij voelde zich in zijn bedoelingen gekrenkt, maar hij besloot
om in ieder geval nog een tijdje te wachten.

Maar de dieren in zijn rijk dachten er niet hetzelfde over
als hij. Ze waren heel boos toen ze van het nieuws op de
hoogte gebracht werden en besloten de oorlog te verklaren
aan de koningin en haar rijk. De condor, die de baas was van
alle dieren, besloot alle dieren van elke soort bijeen te
roepen om aan te vallen bij volle maan om van de weerkaatsing
ervan in het water gebruik te kunnen maken om te zien tot
waar haar rijk loopt.

Meester Thunupa begreep de woede van zijn onderdanen en
steunde hen in al hun beslissingen, ookal voelde hij zich
zwak en verbitterd. Zijn macht en zijn moed ontvluchtten hem
dankzij de grote desillusie die hij leed in zijn liefde voor
cholita Panza.

Langs de andere kant verdiepte de koningin van het meer zich
in gedachten en ging de strijd aan met het dilemma: trouwen
met de majesteitelijke Thunupa of niet. Ze dacht bij zichzelf:
"Misschien zijn er wel beteren dan hem". En van dit over en
weer gepeins werd ze plotseling ziek.

In de delegatie van de koning zat ook een uil. Dit diertje is
gekend om zijn hekserij en zijn toverspreuken. Hij sprak een
toverspreuk uit over het vrouwtje van het meer en ondertussen
vielen Thunupa's krijgers met al hun macht aan. Duizenden
condors, adelaars en kraaien vlogen door de lucht en de
vicuñas evenals de struisvogels en vossen naderden per land.

Thunupa werd verraden door zijn zwakheid en werd ziek en
Panza bevond zich in dezelfde situatie.
De hoogste schepper kwam deze grote onrechtvaardigheden te
weten en wilde orde op zaken stellen en gerechtigheid laten
gelden: hij veranderde hen in steen, zodat er geen verdere
confrontaties meer konden plaatsvinden.

Na deze gebeurtenis werden alle dieren aan hun lot overgelaten.
Vandaag de dag is Thunupa een heel hoge berg die zich in de
provincie Ladislao Cabrera bevindt. Jach'a Quta is het eiland
Panza dat zich in het Poopó-meer bevindt.