La Boda

La Super-Boda (Het Mega-Trouwfeest)
Speciaal voor de trouwers;-)

Het weekend van 18 en 19 april was het het trouwfeest van
de onkel van het petekindje van de beste vriendin van
Janneth, in wiens huis ik woon. Ook ik was 'uitgenodigd'.
Ik had andere plannen, maar moest die afzeggen, want wilde
toch wel eens een Aymara-trouwfeest meemaken!

Eigenlijk komt het er op neer dat als je wordt uitgenodigd
op een trouwfeest, je best wel vrienden mag meenemen.
Met zo'n 700 waren we. We kwamen aan tegen 22u30. We waren
om 21u30 vertrokken, maar waren eerst langs la Milta
(vriendin van Janneth) gegaan, die nog niet had gekozen wat
ze ging aandoen en bij vrouwen kan dat dan altijd eventjes
duren...
Voor de zaal stond er al een rij aan te schuiven. Niet
iedereen werd binnengelaten, er komen nl nogal veel
'weddingcrashers' op af, voorbijgangers die de gelegenheid
willen aangrijpen om gratis te zuipen. De familieleden die
aan de deur de wacht hielden, herkenden Milta, dus ons
gezelschap mocht binnen.

De meters en peters vervullen een belangrijke functie bij
het huwelijk, ze zijn immers de hoofdfinanciers. We kwamen
binnen in een zaal ter grootte van een reuze sportzaal, gul
versierd met witte en blauwe ballonnen. De openingsdansen
waren al begonnen. Het koppel danst dan niet met elkaar,
maar met hun eigen en elkaars peters en meters,
verschillende walsen waren dat, want soms worden er speciaal
voor het huwelijk peters en meters aangesteld, een peter
voor de zaal, een meter voor de taarten, een peter voor het
bruidskleed,...

Het publiek zat en stond tegen de kanten van de zaal,
stoelen in twee rijen voor de oudjes en daarachter nog 3 of
4 rijen rechtop. Na een half uurtje waren de dansen afgelopen
en deelden ze bekertjes uit met champagne voor de eerste
rijen en een soort brandy voor de rijen erachter, en lange
vinger-koekjes met geraspte cocos over gestrooid.

Daarna gingen de familieleden aanschuiven om hen te
feliciteren en al enkele cadeau'tjes uit te delen. De obers
deelden een 'warme' maaltijd uit, nasi-gorengachtige rijst
met een stukje varkensvlees (waar ik Aníbal blij mee kon
maken) en een slaatje van wortel en princesseboontjes. En nog
meer tragos (sterke drank).

Ondertussen waren de kindjes, - Judith en Freddy zijn al in
de 30 en hebben al 6 kindjes, - met de witte confetti aan
het spelen op de dansvloer (het bruidspaar wordt meermaals
volgestrooid met confetti in de loop van de avond).

Als je een groot trouwfeest wil houden, met meer dan enkel
de nabije familieleden, moet je veel geld hebben en al naar
veel trouwfeesten geweest zijn, want hier geldt het systeem
van de ayni. Dat is een soort wederkerigheid, waarbij je op
elk trouwfeest bv. 1000 Bs. geeft en dan weet je dat als jij
trouwt, ook van evenveel mensen hetzelfde of het dubbele
terugkrijgt als je gedoneerd hebt op de trouwfeesten waar
je al naartoe bent geweest. Vandaar dat sommige koppels niet
direct trouwen. Het is ook de gewoonte om op zo'n grote
trouwfeesten van alle elektrische apparaten cadeau te doen,
of meubels, zelfs auto's, tractors en huizen worden
geschonken. Ik had het op een prachtige houten spatel,
lepen en vork gehouden, gevonden op de markt.

Nadat het eten op was en alle borden afgeruimd, was het
cumbia-tijd. Het groepje 'Maravillas' speelde afwisselend
met een groepje van 3 cholitas, de hele avond cumbia,
dezelfde liedjes (hun repertorium was niet echt groot vermoed
ik, of het moesten de trouwfeest-toppers zijn) en iedereen
danste in rijen tegenover elkaar. Tussen de rijen plaatsten
ze bakken bier met 2 bekertjes. Het is dan de bedoeling dat
je om beurten voor de mensen aan de overkant van de rij,
je zogezegde danspartner, inschenkt. Dan moet je een beetje
uit je bekertje gieten, het overtollige schuim bv, en je
bekertje ad fundum leegdrinken, 'seco' noemen ze dat hier.
Het is een vorm van binge-drinking, want binnen de kortste
keren waren de bakken leeg en was de vloer veranderd in een
meer van Huari-bier. Als iemand je een bekertje aanbiedt mag
je niet weigeren, dus het komt er op neer dat je moet blijven
kappen tot je omvalt. Iets anders dan bier is er niet en als
je bak leeg is, moet je betalen voor meer flessen (altijd
per twee te bestellen). De enige redenen
om geen bier te hoeven drinken is als je zwanger bent of
borstvoeding geeft. Tot de leeftijd van 2 jaar wordt hier
gemiddeld borstvoeding gegeven. Er waren dus veel vrouwen die
hun kindje op hun rug meedroegen en zo dansten.

Tegen dat ze rondkwamen met de taart om 2u, waren er al wel
wat mensen naar huis zodat het toegelaten was om een stukje
te bewaren om mee naar huis te nemen voor thuisgebleven
familieleden (vooral de kinderen van de genodigden komen niet
mee). Nog een uur later waren alle stoelen ingenomen door
jongeren zowel als ouderen die hun roes aan het uitslapen
waren. Het koppel, voorafgegaan door een cameraman, passeerde
continu door alle rijen dansende mensen. Om het uur kwamen ze
ongeveer voorbij. Tegen 3u was het ineens tijd om mijn cadeau
te geven, vond Janneth. Zo heeft de bruid nog de hele tour
afgemaakt zwaaiend met het langwerpig pakketje. De obers
kwamen voortduren langs om de lege flessen Huari uit de bakken
te halen, om te voorkomen dat ze op het einde van de avond geen
leeggoed meer over zouden hebben, want er sneuvelen nog al
eens flessen.
Hoe het er in de toiletten aan toeging zal ik jullie besparen,
maar het waren wat wij noemen 'Franse toiletten', nog nooit
tegengekomen hier...
Ik had het drinken toch kunnen beperken door te zeggen dat
ik even een pauze ging inlassen. Dat vonden ze hilarisch,
maar omdat ik een buitenlandse ben - en de enige op het feest
(en we zijn zeker niet dik bezaaid in Oruro) - werd het toch
aanvaard en viel de belediging nog te tolereren :-)


Tegen half 4 zjin we naar huis vertrokken, zo veel zatte
mensen bij elkaar, ongelofelijk. De helft van het volk schoot
nog over op de dansvloer, een kwart was naar huis, het andere
kwart lag te crashen.

Zondag was deel twee van het trouwfeest. Ze hadden mij pas
zaterdag gezegd dat er nog een tweede deel kwam. Vrijdagavond
was ik met een aantal vrienden naar een concert geweest van
Astral, een Boliviaanse rockgroep, rock progresivo, een
beetje een nabootsing van Pink Floyd en Jethro Thull maar dan
in een Boliviaans jasje gestoken. Poëtische teksten, zweverige
muziek. We hadden toen afgesproken dat we bij mij zouden
koken zondag namiddag. Omdat Janneth zei dat we om 14u naar
het trouwfeest zouden vertrekken, had ik het etentje afgezegd. Zij
vertrokken eerst nog naar een kleine familiebijeenkomst ter
ere van de verjaardag van Aníbal maar zouden op tijd terug
zijn. Ik had mij klaar gemaakt en omdat ze er tegen 15u30 nog
niet waren, besloot ik even naar het internetcafé naast de deur
te gaan. Ik liet een briefje achter dat ze mij maar moesten
komen halen als ze vertrokken. Na twee uur achter de computer
had ik het wel gezien en toen ik thuis kwam lagen ze rustig
een filmpje te kijken in hun bed. Ze nodigden mij uit om erbij
te komen zitten en zeiden dat ze om 19u zouden vertrekken,
net op tijd voor het avondmaal op het trouwfeest. Omdat de
films hier in deeltjes van 5min zijn opgedeeld en daartussen
telkens 10min reclame is, wilden ze de film toch liever eerst
uitzien alvorens te vertrekken. Janneth had trouwens hoofdpijn.
Ik had haar dan maar een Dafalgan aangeboden en de hoofdpijn
was snel over. Tegen 21u besloten ze om dan toch maar niet
meer te gaan. Omdat ze mijn nieuwsgierigheid hadden opgewekt
met te zeggen dat 'de tweede dag helemaal anders is', was ik
een beetje teleurgesteld. Ze zeiden dat als ik per se wilde
gaan, ik dan maar alleen moest gaan en Milta bellen om te
zeggen dat ik onderweg was. Omdat er geen ontvangst was op
de gsm, nam ik de minibus naar het feest, 5min rijden.
Binnen was het dansfeest al begonnen (het was ondertussen al
21u20). Dat wil zeggen dat ze alle tafeltjes hadden opgeruimd,
overal bakken bier stonden en het zelfde groepje als de avond
ervoor cumbia speelde. Een teleurstelling, want ze hadden
mij gezegd dat er een koperblaas-orkest Tinku-muziek (een
soort van rituele gevechtsdans-muziek) zou spelen, en als
ex-althoorn- en Brass Bandspeler wilde ik dat toch niet
missen. Het ging er een beetje chaotisch aan toe, de rijen
waren vervaagd, iedereen was poepeloere en Milta vond ik niet.
Omdat er te veel mannen met mij wilden dansen en ik daar geen
zin in had, besloot ik dan toch maar om terug huiswaarts te
keren. Tot zo ver dag twee van het huwelijk.

Zwangerschap

Over zwangerschappen, bevallingen, baby's en kindjes

Nu moet ik jullie toch ook een beetje vertellen over het
begin van het leven hier. Er zijn enkele merkwaardige
verschillen en nu het een hot item is in mijn vriendenkring,
met de baby-boom die er momenteel aan de gang is,
is dit misschien wel een geschikt moment. Laat u echter
niet afschrikken!

Zoals jullie wel al vernomen hebben, is President
Evo Morales een socialist, zijn partij heet immers
Movimiento Al Socialismo (MAS), Beweging Richting Socialisme.
Er zijn dus ook veranderingen aan de gang wat betreft het
onderwijs en de gezondheidszorg. Zijn grote voorbeeld is Cuba.
De levensverwachting in Cuba is zeer hoog, de
alfabetiseringsgraad ook. Door de grote investeringen in
onderwijs is er geen analfabetisme in Cuba en is
basisgezondheidszorg (inclusief anticonceptie), evenals
onderwijs, gratis. Maar zover zijn we nog niet in Bolivia.

Evo probeert de Millennium Development Goals (MDGs)
te verwezenlijken in zijn land. Een van de millenniumdoel-
stellingen is het reduceren van de moedersterfte tijdens
de zwangerschap, de bevalling en tot 40 dagen erna
(wat ook nog wordt gezien als een risicoperiode). Bolivia
heeft de hoogste moeder-kindersterfte van heel
Latijns-Amerika. Het Departement Oruro, waar ik woon, heeft
de hoogste sterftecijfers van heel Bolivia. Elk jaar sterven
er 57 per 1000 kinderen jonger dan 5. Daarom is er gratis
medische controle van moeder en kind, tot de leeftijd van 5
jaar.

Maar Evo is nog een stapje verder gegaan. Omdat vele inheemse
plattelandsbewoners (en de inheemse bevolking die naar de
steden is geëmigreerd) argwanend zijn tegenover de westerse
geneeskunde hier, is het beter-voorkomendan-genezen-motto
voor hen niet van toepassing. Nu is het wel zo dat vele
dokters hier hun voeten vergen aan hun ambt. Behalve de
Cubaanse dokters die hier met een overeenkomst tussen Cuba
en Bolivia aan de slag kunnen. Zij genieten een uitstekende
reputatie, zijn uiterst hulpvaardig en diagnostisch gezien
zeer sterk. Soms reizen zieken (die het nog kunnen) honderden
km achter op een camion, om hen op te zoeken in andere
steden/dorpen. Maar dit even ter zijde.

Het is schrijnend om te horen dat de Boliviaanse dokters hun
patiënten niet eens willen onderzoeken, vooral als ze indígena
zijn. Hygiëne op het platteland is niet altijd even
vanzelfsprekend door het gebrek aan water, en de dokters zijn
er letterlijk vies van. Na het horen van de klachten, schrijven
ze gewoon een beetje paracetamol voor, of aspirine, wat ze
hier trouwens per stuk verkopen in de apotheken (en dat vind
ik dat ze dat bij ons ook zouden moeten doen, want ik blijf
altijd met bijna volle doosjes medicijnen zitten), en sturen
ze weer weg. Ook andere patiënten, bv van de derde leeftijd,
die hier op een maandelijkse of tweemandelijkse controle
moeten, worden niet eens onderzocht. Gevolg is dat ze al niet
meer op controle willen.

Vanaf 27/05/09 gaat er een soort geboortepremie van kracht.
Dit is een premiesysteem dat wordt uitgekeerd aan de vrouwen
van de armste lagen van de bevolking, nl zij die geen sociale
zekerheid hebben omdat ze niet in dienstverband werken en
niet genoeg verdienen als comerciante (handelaar, in hun eigen
groenten en fruit, eetstandje, tweedehandskleding,..) om zelf
de kosten van de mutualiteit te betalen.

De eerste fase van het geboortepremiesysteem is dat ze moeten
laten vaststellen bij een gynaecoloog dat ze zwanger zijn.
Met dat bewijs moeten ze naar de gemeente om zich als dusdanig
in te schrijven. Dan zijn er 4 verplichte medische controles
tijdens de zwangerschap, waarvoor ze telkens 50Bs. krijgen
indien ze daar naartoe gaan, bij wijze van incentive. Als ze
in een staatsziekenhuis bevallen, is de bevalling gratis en
krijgen ze daar bovenop nog een premie van 120Bs. Dan moeten
ze nog tot het kind twee jaar wordt om de twee maanden op
controle bij de pediater. Per bezoek krijgen ze daarvoor ook
nog eens een premie van 125Bs. uitbetaald. In totaal komt dat
neer op een som van 1820Bs, veel geld!

Een vriendin van mij, Fabiola uit Sucre en tevens
antropologe, zegt dat deze maatregel de armste lagen van de
bevolking zal aanzetten tot meer kinderen krijgen
(ze hebben er nu al vaak 10 rondlopen op het platteland) en
met alle gevolgen vandien, want water is schaars (en dus ook
het land bewerken en de dieren onderhouden met weinig water
is een enorme uitdaging, maar helaas de dagdagelijkse realiteit).

Ook tot de leeftijd van 2 jaar wordt er gratis met vitaminen
en vezels verrijkt melkpoeder uitgedeeld, 1.5 kg per week
per kind. Borstvoeding wordt hier meestal ook volgehouden
tot de leeftijd van 2 jaar, in combinatie met soep, fruitpap
en het vollemelkpoeder.

Dit zijn allemaal maatregelen genomen nadat bleek uit een
internationale studie van de VN over volksgezondheid, dat
de kinderen hier een acuut tekort hadden aan calcium.
Maar niet enkel de kinderen. Moeders die meer dan 1 kind
hebben gezoogd in hun leven (en kleine gezinnen is hier nog
maar recent de trend, in de stad weliswaar), zijn helaas
bijna al hun tanden kwijt doordat de melkproductie al het
nodige calcium opslorpte. Vele jonge mensen zelfs hebben hier
zilver en goud in hun mond, en niet omdat er hier veel mijnen
zijn, maar uit medische/tandheelkundige overwegingen.
Vandaar dat je op tv ook veel reclame-spotjes ziet over melk,
yoghurt en kaas, om mensen aan te sporen om die zaken vaker
te consumeren, vooral hier op de altiplano is de regering
aan een heuse sensibiliseringscampagne bezig.


Het schijnt dat het hier echt afzien is op deze hoogte als
je zwanger bent. De lucht is heel droog en veroorzaakt vaak
irritaties aan de luchtwegen en ogen, en uitdroging.
Bijna niemand bevalt hier natuurlijk, in de stad. Epidurale
en andere verdovingen dienen ze hier niet toe omdat de dokters
hier niet voldoende zijn opgeleid en ze nemen het risico niet.
Wat wel gebeurt in de meeste gevallen, is Keizersnee, dat is
hier een routine-operatie. De dokters kunnen dan veel meer
aanrekenen en het is ook sneller gebeurd.

Omdat het klimaat hier heel hard is en de moeders verzwakt
door de bevalling, blijven sommigen onder hen zelfs enkele
maanden bedlegerig. De vrouwen op het platteland echter, staan
soms zelfs de volgende dag al terug te travakken.
Ze wassen zich de eerste maand niet, omdat ze geloven dat je
daar ziek van wordt (en vreemd genoeg blijkt dat effectief
ook zo te zijn, toen ik het voorlegde aan enkele jonge
moeders). Na een maand beginnen ze met het gezicht en de handen
te wassen, dan na nog enkele maanden de voeten en de oksels
en dan het hele lichaam. Maar dat wassen mag ook niet met
zeep gebeuren, maar met rozemarijn-water. De moeder drinkt
(zoals sommigen mij vertelden) geen koffie of thee, enkel
water en melk. Ze eet ook bijzonder weinig, in sommige gevallen,
omdat de baby bepaalde voedingsstoffen die via de moedermelk
worden overgedragen, nog niet aan kan. Ze gebruiken hier ook
geen wc-papier voor de kleine boodschap, omdat dat irritaties
veroorzaakt.
'De pil' nemen als anticonceptie, is hier ook niet de gewoonte,
wel een driemaandelijkse, hormonale injectie, prikpil. Die is
echter onbetaalbaar voor de mensen van het platteland, dus
gebruiken zij medicinale planten.

Het is de gewoonte om kindjes hun haar af te scheren als ze
1 jaar worden. Op het verjaardagsfeest mogen alle genodigden
een lokje afknippen en daarvoor een centje (of beter nog,
briefje) in de plaats geven. Als al het haar afgeknipt is,
worden de stoppeltjes afgeschoren. Hierdoor krijgt het kindje
een dikke bos haar, wat veel volwassenen zich nu beklagen,
want met de warmte is dat niet altijd aangenaam. Om het haar
nog enigszins handelbaar te houden, maken vele vrouwen en
kinderen twee vlechten, die ze dan door middel van een soort
parelsnoer met elkaar verbinden. Maar dat zie je enkel bij de
inheemse bevolking. De pareltjes hebben vaak dezelfde kleur
als hun pollera, bolrok. Heel mooi om te zien hoe ´assortis´
ze zich kleden, want vaak is hun golfje en mantilla (sjaal of
dun dekentje dat ze over hun schouders dragen in plaats van
een jas), ook in dezelfde kleurtinten.

Terrorisme

Niet enkel de VS hebben last van terrorisme, blijkbaar.
Wisten jullie dat er in Bolivia 5 Hongaarse terroristen actief waren? Waarschijnlijk niet.

Twee weken geleden is er een aanslag gebeurd op het huis van de Kardinaal in Santa Cruz. Nu, het klinkt erger dan het is, want ten eerste, het was een kleine bom die slechts 1/5 van de poort heeft beschadigd van de omwalling die rond zijn huis gebouwd is, dus niet eens aan zijn voordeur. En ten tweede, iedereen wist dat hij zich een tijdje op 100en km van zijn woning bevond. Het was dus maar om de aandacht te trekken.
Korte tijd later is de geheime politie binnengevallen in een hotel Toen ze de deur van een van de kamers met springstof openden zijn de Hongaren, die nog in Kroatië hebben gevochten tijdens de burgeroorlog in de jaren 90, beginnen schieten en ook de geheime politie heeft het vuur geopend. Twee Hongaarse huurmoordenaars zijn daarbij omgekomen, de andere drie zijn gearresteerd.
Nu bleek al snel dat zij naar hier gehaald zijn door een separatistische beweging in Santa Cruz, met enkele hoge pieten die natuurlijk alles in geuren en kleuren ontkennen.
Sinds dan vreest ook de President Evo Morales voor zijn leven, want ze hadden het ook op hem gemunt.
De bendeleider van de Hongaren had voor zijn vertrek een video-interview laten opnemen door een Kroatische of Hongaarse journalist. In het geval dat hij zou omkomen, moesten ze de boodschap uitzenden. Zo gezegd, zo gedaan. Die boodschap laten ze nu elke dag in het nieuws zien, met Spaanse ondertitels.
Er zijn nog andere filmpjes opgedoken, gefilmd met verborgen camera´s en er is veel bewijsmateriaal.
De ondervraagde Hongaren hebben politici herkend op foto´s en hebben tijdens hun verblijf ook namen gehoord van Bolivianen die in deze situatie verwikkeld zijn. Zo onder andere een ex-oostblokker, Branko Marinkowic, een directeur van de NGO Human Rights, Hugo Acha, die zich momenteel in de VS bevindt, en nog enkele bekenden... Ik hou jullie op de hoogte!